In een huis kom je meerdere soorten schimmel tegen, en de gevaarlijkste zijn zwarte schimmel (Stachybotrys chartarum) en Aspergillus. Beide produceren mycotoxines: giftige stoffen die de slijmvliezen irriteren en bij langdurige blootstelling ernstige gezondheidsklachten kunnen veroorzaken. Andere veelvoorkomende soorten zijn Cladosporium, Penicillium en Alternaria. Hieronder vind je een overzicht van elke soort, hoe je ze herkent en wat ze aanrichten.
De meest voorkomende soorten schimmel in huis
Schimmel in huis verschijnt meestal op vochtige plekken: rond ramen, in de badkamer, achter meubels tegen buitenmuren of in kruipruimtes. Elke soort heeft een eigen kleur, geur en voorkeursplek. Dat maakt herkenning een stuk makkelijker als je weet waar je op let.
- Zwarte schimmel (Stachybotrys chartarum): donkergroen tot zwart, vaak met een slijmerige structuur. Groeit op materialen met veel cellulose, zoals gipsplaten, behang en hout dat langdurig nat is geweest. Ruikt muf en aards. Dit is de meest gevreesde huisschimmel vanwege de mycotoxines.
- Aspergillus: kan geel, groen, bruin of zwart zijn, afhankelijk van de soort. Groeit op veel verschillende oppervlakken, van vochtige muren tot voedsel en airco-filters. Aspergillus is ook gevaarlijk door mycotoxineproductie en kan bij mensen met een verzwakt immuunsysteem longinfecties veroorzaken.
- Cladosporium: olijfgroen tot zwart, met een poederige of fluweelachtige textuur. Groeit liever op koelere plekken dan de meeste andere schimmels, zoals op raamkozijnen, gordijnen en leer. Veroorzaakt bij veel mensen allergische reacties en astmaklachten.
- Penicillium: blauwgroen of grijs, met een duidelijk poederig uiterlijk. Groeit snel op vochtige muren, behang, tapijt en voedsel. Verspreidt veel sporen en kan hooikoortsachtige klachten geven. Dit is ook de schimmel waarvan het antibioticum penicilline is afgeleid, maar die medische variant komt uit een lab, niet uit je muur.
- Alternaria: donkergroen tot bruin, met een wollig of veerkrachtig uiterlijk. Groeit veel in douches, onder lekke gootstenen en op nat hout. Alternaria-sporen zijn een van de meest voorkomende oorzaken van buitenshuis-allergie, maar de schimmel groeit ook binnenshuis bij vocht.
Zwarte schimmel en Aspergillus: waarom zijn ze het gevaarlijkst?
Niet elke schimmel is even schadelijk. Cladosporium geeft voornamelijk allergische klachten, maar zwarte schimmel en Aspergillus gaan een stap verder. Zij produceren mycotoxines: kleine giftige verbindingen die via de lucht worden verspreid en door de luchtwegen worden opgenomen. Dit leidt bij kortdurende blootstelling al tot irritatie van de neus, keel en ogen. Bij langere blootstelling kunnen klachten als chronische vermoeidheid, hoofdpijn, concentratieproblemen en ademhalingsproblemen optreden.
Zwarte schimmel groeit pas als materialen langere tijd écht nat zijn geweest, bijvoorbeeld na een lekkage die niet snel genoeg is verholpen. Je vindt hem daarom minder snel in een vochtige badkamer dan achter een gipsplaatwand waar water in heeft gestaan. Aspergillus is veelzijdiger en groeit op bijna elk vochtig oppervlak, wat hem lastiger te vermijden maakt.
Hoe zie je het verschil tussen de soorten?
Kleur alleen is niet genoeg om een schimmelsoort zeker te identificeren. Zwarte vlekken kunnen zowel Stachybotrys als Cladosporium of Aspergillus zijn. Toch geven kleur, textuur en locatie samen al een goede aanwijzing:
| Schimmelsoort | Kleur | Textuur | Typische locatie |
|---|---|---|---|
| Zwarte schimmel (Stachybotrys) | Zwart tot donkergroen | Slijmerig | Gipsplaat, nat hout, behang |
| Aspergillus | Geel, groen, bruin, zwart | Poederig | Muren, airco, voedsel |
| Cladosporium | Olijfgroen tot zwart | Fluweel/poeder | Kozijnen, gordijnen, leer |
| Penicillium | Blauwgroen, grijs | Poederig | Muren, tapijt, voedsel |
| Alternaria | Donkergroen tot bruin | Wollig | Douche, gootsteen, nat hout |
Twijfel je welke soort het is, of gaat het om een grote aantasting (meer dan een halve meter oppervlak), dan is een professionele schimmeltest aan te raden. Een laboratorium kan via luchtmeting of een uitstrijkje precies vaststellen met welke soort je te maken hebt.
Wat alle soorten gemeen hebben: oorzaak en voorkoming
Elke schimmelsoort in huis heeft vocht nodig om te groeien. Geen vocht betekent geen schimmel, ongeacht de soort. Ventileer daarom dagelijks, zeker in badkamer en keuken, houd de relatieve luchtvochtigheid onder de 60 procent en verhelp lekkages zo snel mogelijk. Een hygrometer is een goedkope manier om de luchtvochtigheid in de gaten te houden.
Bij oppervlakkige schimmel op tegels of rond een kozijn kun je zelf aan de slag met een schimmelverwijderaar op basis van chloor of waterstofperoxide. Bij zwarte schimmel achter wanden, op grote oppervlakken of bij gezondheidsklachten is het verstandig om een specialist in te schakelen. Niet alleen om de schimmel te verwijderen, maar ook om de vochtbron te vinden, want zonder dat keert elke soort schimmel vroeg of laat terug.
